Strona główna arrow Informacje dla pacjenta arrow Budowa zęba
Budowa zęba PDF Drukuj
Budowa anatomiczna

ząb
    Ząb składa się z korony(corona dentis) i korzenia (radix dentis). Korona znajduje się w jamie ustnej, podczas gdy korzeń tkwi w kościach szczęk. Granicę między koroną a korzeniem stanowi szyjka zęba (cervix, collum dentis), dolną część korzenia zęba określa się jako wierzchołek (apex dentis). Makroskopowa budowa korony zęba może być bardzo zróżnicowana. Zęby sieczne mają brzeg sieczny, kły - wierzchołek żucia, a zęby boczne - powierzchnię żującą z co najmniej dwoma guzkami. Ząb w większej części tworzą tkanki twarde. Główną masę tkanek twardych stanowi zębina, która w obrębie korony jest pokryta szkliwem, a w obrębie korzenia - cementem korzeniowym.
Twarde tkanki zęba ograniczają tzw. jamę miazgową w której się znajduje tkanka miękka - miazga zębowa. Rozróżnia się miazgę koronową i miazgę korzeniową. W jamie miazgi korzeniowej , czyli w tzw. kanale korzeniowym znajduje się jama miazgowa, która przechodzi w kanał korzeniowy kończący się w szczycie korzenia (apex dentis) Ząb tworzą trzy różne tkanki twarde: szkliwo, zębina i cement. Głównym składnikiem mineralnym jest fosforan wapnia. W ograniczonej ilości występuje także węglan wapnia. Podstawową strukturą kryształów zawierającą fosforan wapnia jest hydroksyapatyt. Inne możliwe substytuty apatytów to jony Cl, Mg, Sr, Fe Zn i Pb. Zębina (dentinum)znajduje się zarówno w koronie, jak i w korzeniu zęba. Otacza stosunkowo szerokim płaszczem jamę zęba i kanał korzeniowy. Zębina składa się z organicznej matrycy (18%, przede wszystkim kolagen i proteoglikany), wody (10%) i składników nieorganicznych (ok. 70%, głównie hydroksyapatyty).
Szkliwo (1% substancji organicznych, 3% wody i 96% apatytów) pokrywa zębinę w obrębie korony, cement zaś otacza korzeń. Cement (kostniwo) ma budowę podobną do kości (25% substancji organicznych i 65% nieorganicznych) i może być zarówno cementem komórkowym (zawierającym cementocyty), jak i bezkomórkowym (nie zawierającym komórek).

Szkliwo

szkliwo
Szkliwo Powstawanie szkliwa związane jest z aktywnym działaniem narządu szkliwnego, zwłaszcza adamantoblastów - komórek, które wyściełają wewnętrzny nabłonek narządu szkliwotwórczego. Organiczna matrix szkliwa powstaje z adamantoblastów na drodze egzocytozy. Zawiera ona przede wszystkim glikoproteiny i - w mniejszej ilości - lipidy.
W powstającym szkliwie prawie 90% glikoprotein matrix należy do amelogenin, a ok. 10% do enamelin. Ich rola w mineralizacji i/lub tworzeniu kryształów nie jest jeszcze całkowicie wyjaśniona. Tworzenie matrix następuje równolegle z tworzeniem apatytów. W początkowej fazie tworzenia szkliwa matrix stanowi
znaczną jego objętość, ale w miarę dojrzewania jest znacznie resorbowana. Twarda substancja szkliwa to przede wszystkim hydroksylapatyt oraz - w mniejszej części fluoroapatyt. Najpierw powstają - przypuszczalnie w bezpośrednim związku z membraną komórkową - związki apatytu, które stosunkowo szybko rozrastają się i tworzą długi, spłaszczony kryształ apatytu. Powstawanie apatytu w szkliwie następuje prawdopodobnie na już powstałym apatycie w zębinie. Wapń apatytu jest wyjątkowo szybko przemieszczany do przestrzeni tworzącego się szkliwa. Aktywne adamantoblasty (komórki szkliwotwórcze) transportują wapń z gładkościennych, międzykomórkowych organeli spichrzania, przypuszczalnie za pomocą ATPazy wapniowej w istocie pozakomórkowej. CaATPaza znajduje się przypuszczalnie także w komórkach miazgi szkliwnej. Możliwe jest także, że w późniejszych fazach powstawania szkliwa pewną rolę w transporcie wapnia mogą odgrywać również procesy dyfuzyjne. Oddzielenie matrix i mineralizacja następują w indywidualnie różnych rzutach, co jest widoczne w postaci pasm Retziusa na szlifach zębów. Powstające szkliwo tworzy najpierw ciągła warstwa początkowa o grubości 4-6 p,m, zlokalizowana pomiędzy zębiną a doszczytowymi wypustkami adamantoblastów. Od tej pierwszej warstwy szkliwo rozrasta się listewkowato w głąb i wypełnia boczne przestrzenie wokół wypustek adamantoblastów; nazywa się ono szkliwem międzypryzmatycznym. Opisywane szkliwo składa się więc z kryształów apatytowych i jest zbudowane przez wszystkie sekretorycznie czynne adamantoblasty. Powstaje więc warstwa szkliwa z reliefem sięgającym w głąb listewki, tworząca swego rodzaju wzór plastra pszczelego. W zagłębieniach plastra mieszczą się wypustki adamantoblastów. Część wypustek Thomesa leżąca w głębi plastra zaczyna potem tworzyć szkliwo, to znaczy tworzyć pryzmaty szkliwne. Pryzmaty składają się oczywiście z kryształów apatytowych. Cylindryczne pryzmaty szkliwne są oddzielane od zróżnicowanej strony wypustek i spychają wypustki Thomesa na bok, by następnie związać się ze szkliwem międzypryzmatycznym.

Zębina
zebina Zębina składa się ze zmineralizowanej, bogatej w kolagen, organicznej matrix (kolagenu, proteoglikanów, glikoproteidów). Pierwsza odłożona zębina tworzy wąską warstwę tzw. zębiny podstawnej (płaszczowej); pozostałą masę stanowi tkanka utworzona później, zwana zębina okołomiazgową. Tworzenie zębiny rozpoczyna się na szczytach guzków. W zębinie płaszczowej spotyka się relatywnie grube włókienka kolagenowe (fibryle), które skupiają się w wiązki. W matrix zębiny wykazano dodatkowo obecność fibronektyn i filamentów, które łączą się z podstawą membrany narządu szkliwotwórczego. Mineralizacja zębiny następuje przy udziale pęcherzyków matrix, w których powstają pierwsze kryształy apatytów. Wokół pęcherzyków odkładają się kolejne apatyty i tworzą wspólnie zmineralizowane, kuliste skupiska (globuli, kalkosferyty). W czasie dalszego zwapniania pewną rolę odgrywa również kolagen. Wapnieją także przestrzenie pomiędzy kulistymi skupiskami. Nie zwapniało miejsca pomiędzy tworami wapniowymi (kalkosferytami) tworzą tzw. strefę ziarnistą Thomesa. Występuje ona przede wszystkim w okolicy szyjki zęba, w pobliżu korzenia. Miejsca tego typu są podatne na próchnicę. W miejscu przejścia zębiny w szkliwo występują włókna kolagenowe, pochodzące z odontoblastów i łączące się z matrix szkliwa. Prawdopodobnie mineralizują się one równocześnie z apatytami szkliwa. Zapewnia to mocne, fizyczne połączenie szkliwa z zębina. Mineralizacja zębiny okołomiazgowej dokonuje się bez udziału pęcherzyków matrix. Kryształy apatytowe odkładają się na stosunkowo cienkich fibrylach kolagenowych lub pomiędzy nimi. Także tu dochodzi do pojawienia się tworów kulistych. W mikroskopie są one widoczne jako skupiska kuliste o różnej wielkości, a także jako twory stożkowate. Mineralizując się, tworzą tzw. zębinę międzykulistą. Przy niedoborze witaminy D powstaje rozległe pole zębiny między kulistej o słabo zwapniałej lub nie zwapniałej strukturze.

Cement
cementCement powstaje na powierzchni korzenia i jest wytwarzany przez cementoblasty (komórki kostniwotwórcze). Wywodzą się one z komórek mezenchymy. Cementoblasty wytwarzają w rzutach precement (cement pierwotny), podobny do osteoidu i zawierający kolagen oraz proteoglikany, które później zostają zmineralizowane. Ponieważ w powstawaniu cementu biorą udział także fibroblasty ozębnej, jego tworzenie może się odbywać w ciągu całego życia. Tworzenie cementu obserwuje się często w przypadkach zwiększonej ruchomości zębów, jak i w procesach reparacyjnych w przyzębiu. Wyróżnia się następujące postacie cementów: cement bezkomórkowy bezwłóknisty - nie zawiera komórek ani włókien kolagenowych; bezkomórkowy włóknisty cement zewnętrzny (powierzchniowy) - nie zawiera komórek, ale obecne są w nim włókna kolagenowe (włókna Sharpeya) wnikające do cementu z ozębnej; oraz komórkowy mieszany cement blaszkowaty -zawiera nieregularnie rozmieszczone cementocyty, włókna Sharpeya i pierwotne włókna kolagenowe, komórkowy włóknisty cement wewnętrzny -zawiera komórki i włókna, ale brak w nim włókien Sharpeya; w okolicy jam resorpcji.

 

BIP UKS
logo bip
MENU GŁÓWNE
Strona główna
Dyrekcja UKS
Służby administracyjne
Służby medyczne
Informacje dla pacjenta
Pokoje gościnne
Napisz do nas
Komunikaty
Przetargi
Kontakt





Zapomniałeś hasło
Imieniny
1 Października 2014
Środa
Imieniny obchodzą:
Benigna, Cieszysław,
Danuta, Dan, Danisz,
Igor, Jan, Remigiusz
Do końca roku zostało 92 dni.